نوشته: علی ضرغامی
هخامنشیان در سالهای نخستین، شیوه گاهشماری خورشیدی–قمری ۳۶۰ روزه را به کار میبردند که مبتنی بر گاهشماری بابلی بوده است. سپس با گذشت زمان و پس از آنکه کمبوجیه در سال ۵۲۵ ق.م به فتح مصر توفیق یافت، با استقرار روابط سیاسی و فرهنگی بین ایران و مصر، با الهام از شیوه گاهشماری مصریها، گاهشماری اوستایی را نیز به وجود آوردند. دلایل کافی وجود دارد که گاهشماری اوستایی را در دوران هخامنشی ثابت میکند.
بسیاری معتقدند گاهشماری خورشیدی–قمری هخامنشیان که از بابلیان اقتباس شده بود، ظاهراً در دوایر رسمی و دولتی رایج بوده و حتی بعد از استقرار گاهشماری اوستایی در میان مردم، تا آخر عمر آن سلسله مبنای کار دوایر رسمی و دولتی بوده است. مصر و بابل از حیث گاهشماری و تقویم در ردیف کهنترین ملتها محسوب میشوند و نخستین کشورهای باستانی هستند که تقویم داشتهاند. تقویم بابلیها دنباله گاهشماری سومریها بوده است. ماههای بابلی قمری بود و هر یک معنای خاصی داشت. در دوران باستان، بابلیها حرکات سیارات آسمان را زیر نظر داشتند و میتوانستند خورشید گرفتگی و ماه گرفتگی را پیشبینی کنند. بخش مهمی از جامعه کاهنان بابل را ستارهشناسان تشکیل میدادند که وظیفه آنها ارسال گزارشهای خود درباره حرکات اجرام آسمانی به پادشاه بود. آنها سال را به ماهها و هفتهها و همچنین شبانهروز را به ساعتها و دقیقهها تقسیم کرده بودند. تقسیم شبانهروز به ۲۴ ساعت و هر ساعت به ۶۰ دقیقه و هر دقیقه به ثانیه، پیشینهای طولانی دارد. کتیبههای بابلی نشان میدهد که این شیوه تقسیم زمان، دستکم از نیمه نخست هزاره دوم پیش از میلاد کاربرد داشته است.
نزد بابلیها، روزهای هفته از روی هفت ستارهای که مقدس میدانستند نامگذاری میشد. آنها خورشید، ماه و پنج سیاره دیگر را از خدایان میدانستند و به نظر آنها، هر یک از این خدایان مخصوص یک روز از هفته بود: یکشنبه روز خدای آفتاب، دوشنبه روز ماه، سهشنبه روز بهرام (مریخ)، چهارشنبه روز تیر (عطارد)، پنجشنبه روز برجیس (مشتری)، آدینه روز ناهید (زهره)، و شنبه روز کیوان (زحل) نام داشت.
در زمان هخامنشیان، سال جلوس هر پادشاه بهعنوان مبدأ گاهشماری قرار میگرفت؛ همانگونه که در بابل معمول بود. بابلیها در ابتدا تحت تأثیر سومریها، سالها را بر اساس وقایع بزرگ سنتی یا مذهبی نامگذاری میکردند، اما کاسیها نظام سادهتری را که عبارت از تاریخگذاری بر پایه سلطنت پادشاهان بود، متداول ساختند. بعدها این شیوه را هخامنشیان اقتباس نمودند. هخامنشیان در سالهای نخستین، شروع پاییز را مبدأ آغاز سال میدانستند و سال نو را اول ماه مهر به حساب میآوردند، اما در سالهای بعد، تحت تأثیر فرهنگ بابل، آغاز سال را ابتدای بهار محاسبه نمودند و فروردینماه را ماه نخست سال قرار دادند.
ایرانکده تاریخ و الهیات 
بیان دیدگاه