علی ضرغامی
با مرگ کمبوجیه دوم و برادرش(بردیا)، که هیچ‌کدام وارث ذکوری نداشتند، تاج‌وتخت پارس بدون جانشین ماند. در این وضعیت، ازدواج با دختران کوروش (آتوسا و آرتیستونه) راهی برای مشروعیت‌بخشی به سلطنت بود؛ اقدامی که داریوش اول در سال ۵۲۲ ق.م انجام داد. اما روایت مرگ کمبوجیه و بردیا، در منابع مختلف از جمله روایت هرودوت و کتیبه بیستون، متفاوت است.
روایت هرودوت
هرودوت می‌گوید دو مغ به نام پاتیزت و برادرش، از مرگ بردیا (سمردیس) سوءاستفاده کردند و برادر خود را به‌عنوان بردیای واقعی معرفی نمودند. پس از مرگ کمبوجیه، این بردیای دروغین هفت ماه سلطنت کرد. هویت واقعی او به‌کمک فیدیمه، دختر اوتانس، فاش شد. داریوش به‌همراه شش نجیب‌زاده دیگر توطئه‌ای ترتیب دادند و با نفوذ به کاخ، بردیای دروغین را کشتند.
روایت کتیبه بیستون
داریوش در کتیبه بیستون می‌نویسد که کمبوجیه، پیش از رفتن به مصر، برادرش بردیا را کشت. اما مردم از این واقعه بی‌خبر ماندند. در غیاب کمبوجیه، گئومات مغ از کوه آراکادری برخاست و خود را بردیا معرفی کرد. او به سلطنت رسید و مردم را فریب داد. پس از مرگ کمبوجیه، داریوش و شش نفر دیگر، گئومات را کشتند. در نقش‌برجسته بیستون، داریوش ایستاده و پای خود را روی سینه گئومات گذاشته است.
مرگ بردیا همچنان به‌عنوان رازی تاریخی باقی مانده است. بر اساس تقویمی که در کتیبه بیستون آمده، بردیا در سال ۵۲۵ ق.م و پیش از لشکرکشی کمبوجیه به مصر درگذشته است. اما از سوی دیگر، گئومات در ماه مارس ۵۲۲ ق.م ظاهر شده است. این اختلاف زمانی، درستی روایت داریوش را زیر سوال می‌برد؛ چرا که قابل قبول نیست بردیا سه سال پیش کشته شده باشد، اما شورش گئومات با نام او در سال ۵۲۲ ق.م رخ دهد. به همین دلیل، برخی محققان معتقدند که بردیا در بهار سال ۵۲۲ ق.م هنوز زنده بوده است.
اگر بپذیریم که بردیا در بهار یا تابستان همان سال و به‌دستور کمبوجیه کشته شده، این احتمال را نیز باید در نظر گرفت که اساساً بردیای دروغین وجود نداشته و آنچه رخ داده، قتل بردیای واقعی بوده است. اسناد بابلی نیز به سلطنت بردیا به‌عنوان پادشاه بابل و دیگر سرزمین‌ها از بهار ۵۲۲ ق.م اشاره دارند، که تاریخ آن برابر با چهاردهم آوریل است.
براساس کتیبه بیستون، مرگ کمبوجیه پس از اول ژوئیه‌ی همان سال رخ داده است. بنابراین می‌توان این سناریو را تصور کرد: بردیا در غیاب کمبوجیه و حضور او در مصر، خود را پادشاه پارس معرفی می‌کند و اندکی بعد در بابل نیز به رسمیت شناخته می‌شود. پس از مرگ کمبوجیه، بردیا حدود سه ماه دیگر سلطنت می‌کند تا اینکه در ۲۹ سپتامبر ۵۲۲ ق.م توسط داریوش کشته می‌شود.
این شرایط، فرصتی طلایی برای داریوش ایجاد کرد تا در غیاب وارثی از سوی کمبوجیه و بردیا، سلطنت را به دست گیرد. کمبوجیه در تابستان سال ۵۲۲ ق.م بدون فرزند پسر درگذشت و تنها دخترش، پارمیس، نمی‌توانست وارث تاج‌وتخت باشد. همچنین بردیا نیز تنها یک دختر داشت. در نتیجه، با مرگ بردیا هیچ وارث مشروعی باقی نمانده بود.
به نظر می‌رسد داریوش با پنهان کردن واقعیت مرگ بردیا و مطرح کردن نام گئومات به‌عنوان بردیای دروغین، توانست خود را به‌عنوان منجی تاج‌وتخت هخامنشیان معرفی کرده و مشروعیت سلطنت خود را تثبیت کند.
نظر شما در مورد این نوشته چیست؟