علی ضرغامی
مقدمه
جایگاه زن در کتاب مقدس یکی از موضوعات مهم و گاه بحث‌برانگیز در مطالعات الهیاتی است. از داستان آفرینش در کتاب پیدایش تا نقش زنان در کلیسای اولیه در عهد جدید، تصویر زن در کتاب مقدس در حال تحول و بسط تدریجی است. هرچند در نگاه نخست به نظر می‌رسد که جامعه پدرسالارانه عهد عتیق نقش‌های محدودتری به زنان اختصاص داده، اما در ورای ساختارهای فرهنگی، کتاب مقدس تصویری چندلایه، معنادار و حتی پیشرو از زنان ارائه می‌دهد.
.زن در عهد عتیق
الف. آفرینش زن
در کتاب پیدایش، زن و مرد هر دو به صورت «شبیه خدا» آفریده می‌شوند (پیدایش ۱:۲۷). آفرینش زن نه از خاک بلکه از دنده آدم، نماد نزدیکی، برابری و مکمل بودن زن و مرد است (پیدایش ۲:۲۲). اگرچه پس از سقوط، تبعات گناه نظم خلقت را مختل می‌کند (پیدایش ۳)، اما برابری بنیادی زن و مرد به عنوان صورت خدا حفظ می‌شود.
ب. زنان شاخص در تاریخ قوم اسرائیل
زنان برجسته‌ای در عهد عتیق به چشم می‌خورند که نقش‌های محوری در تاریخ نجات ایفا کرده‌اند:
سارا، همسر ابراهیم، که مادر امت وعده شده بود.
مریم خواهر موسی، نبیه‌ای که در خروج قوم اسرائیل نقش داشت (خروج ۱۵:۲۰).
راحاب، زنی از قوم بیگانه که با ایمان خود در سقوط اریحا به بنی‌اسرائیل یاری رساند (یوشع ۲).
روت، زنی موآبی که با وفاداری‌اش بخشی از نسب‌نامه داوود و در نهایت مسیح شد.
دبوره، داوری که در کنار باراق قوم را رهبری کرد (داوران ۴-۵).
استر، ملکه‌ای که با شجاعت، قوم خود را از نابودی نجات داد.
ج. نقش‌های سنتی و محدودیت‌ها
با وجود این مثال‌ها، بیشتر متون عهد عتیق نقش زن را در حوزه خانواده، تولیدمثل و حمایت از خانه قرار داده‌اند. قوانین شریعت اغلب از دیدگاه مردانه نگاشته شده‌اند و در برخی موارد زنان را تحت سلطه پدر یا شوهر قرار می‌دهند (تثنیه ۲۲). اما در عین حال، حضور حکمت (سِفر حکمت) به شکل یک شخصیت زنانه (امثال ۸) نشانه‌ای از ارزش و قدرت زن در ساحت روحانی است.
. زن در دوران بین‌العهدین
در دوران بین‌العهدین، اگرچه اطلاعات مستقیم از کتاب مقدس کمتر است، اما در آثار این دوره مانند کتاب حکمت سلیمان یا سیراخ، زن به عنوان نماد حکمت، وفاداری و حتی در قالب یک استاد معنوی دیده می‌شود. همزمان، تأثیرات فرهنگ یونانی-هلنیستی نیز سبب برجسته‌تر شدن نقش معنوی زنان در آثار متأخر یهودی شده است.
زن در عهد جدید
الف. تولد عیسی از مریم باکره
عهد جدید با برجسته‌ترین زن کتاب مقدس آغاز می‌شود: مریم، مادر عیسی، که به عنوان زنی مطیع، ایماندار و حامل وعده نجات به‌شمار می‌آید (لوقا ۱). ستایش او در مزمور مریم نشانگر ارج بسیار به مقام روحانی و انسانی اوست.
ب. خدمت زنان در پیروی از عیسی
عیسی در برخورد با زنان هنجارهای فرهنگی را در می‌نوردد:
با زن سامری گفتگو می‌کند (یوحنا ۴)، برخلاف عرف یهودیان.
از زن زناکار دفاع می‌کند و گناهکار بودن همه را گوشزد می‌نماید (یوحنا ۸).
زنان بسیاری چون مریم مجدلیه، یوهانا و سوسن از خدمتگزاران او بودند (لوقا ۸:۲-۳).
پس از قیام، نخستین کسی که عیسی را دید مریم مجدلیه بود (یوحنا ۲۰:۱۶) که او را «رسول رسولان» نیز می‌خوانند.
ج. نقش زنان در کلیسای اولیه
در اعمال رسولان و رساله‌های پولس، نقش زنان در کلیسا به رسمیت شناخته شده است:
فیبه، خدمتگزار و شاید رهبر در کلیسای کنخره (رومیان ۱۶:۱).
پریسکیلا، معلم و همکار پولس که در تعلیم آپولوس نقش داشت (اعمال ۱۸).
یونیا، رسولی برجسته در کلیسای اولیه (رومیان ۱۶:۷).
لودیه، زن بازرگان فیلیپی که کلیسا را در خانه‌اش میزبانی کرد (اعمال ۱۶:۱۴-۱۵).
اگرچه برخی متون پولسی محدودیت‌هایی برای تعلیم یا رهبری زنان قائل شده‌اند (اول تیموتائوس ۲:۱۲)، اما بررسی کلی تعالیم نشان می‌دهد که زن در عهد جدید به‌طور روزافزون دارای نقشی فعال، محترم و معنادار در خدمت کلیسایی است.
نتیجه‌گیری
بررسی کتاب مقدس از عهد عتیق تا عهد جدید نشان می‌دهد که تصویر زن از یک جایگاه حاشیه‌ای یا خانگی به نقش‌های فعال در تاریخ نجات، تعلیم، رهبری و شهادت منتقل شده است. گرچه چارچوب‌های فرهنگی زمانه گاه محدودکننده بوده‌اند، اما پیام اصلی کتاب مقدس—تصویر انسان به عنوان صورت خدا، دعوت همه به نجات و خدمت—زنان را در جایگاهی ارجمند و برابر با مردان قرار می‌دهد. اوج این جایگاه را می‌توان در الگوی زندگی مریم، زنان پیرو عیسی، و رهبران زن کلیسا مشاهده کرد.
نظر شما در مورد این نوشته چیست؟