علی ضرغامی
یکی از مهم‌ترین محورهای گفت‌وگوی بین ادیان، ادعای مسلمانان درباره پیشگویی عیسی مسیح (ع) در مورد آمدن پیامبری پس از خود است که در باور اسلامی، همان محمد (ص) است. این موضوع در آیات قرآن، تفاسیر اسلامی، و نیز برداشت‌هایی از انجیل مطرح شده و همواره مورد مناقشه‌ی میان اسلام و مسیحیت بوده است.
در قرآن، به‌صراحت آمده که عیسی بن مریم بشارت آمدن پیامبری به نام «احمد» را داده است:
«وَإِذْ قَالَ عِیسَی ابْنُ مَرْیَمَ یَا بَنِی إِسْرَائِیلَ إِنِّی رَسُولُ اللَّهِ إِلَیْکُم مُصَدِّقًا لِمَا بَیْنَ یَدَیَّ مِنَ التَّوْرَاةِ وَمُبَشِّرًا بِرَسُولٍ یَأْتِی مِن بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ»
(سوره الصف، آیه ۶)
در تفاسیر اسلامی همچون تفسیر طبری، فخر رازی و المیزان علامه طباطبایی، این آیه به معنای تصریح به آمدن پیامبر اسلام دانسته شده و گفته شده که انجیل اولیه نیز حاوی چنین بشارتی بوده است.
مسلمانان غالباً به آیاتی در انجیل یوحنا استناد می‌کنند که عیسی در آن از آمدن «تسلی‌دهنده» (یونانی: Paraklētos) سخن می‌گوید:
«و من از پدر درخواست خواهم کرد و او تسلی‌دهنده‌ای دیگر به شما خواهد داد تا همیشه با شما بماند.» (یوحنا ۱۴:۱۶)
«اما من به شما راست می‌گویم که رفتن من برای شما مفید است، زیرا اگر نروم تسلی‌دهنده نزد شما نخواهد آمد؛ اما اگر بروم، او را نزد شما خواهم فرستاد.» (یوحنا ۱۶:۷)
در تفاسیر و نوشته‌های اسلامی – به‌ویژه در دوران قرون وسطی – آمده که واژه‌ی یونانی اصلی در این آیات ممکن است در اصل Periklutos بوده باشد، به معنای «بسیار ستوده»، که معادل واژه «احمد» در زبان عربی است. از این رو، برخی مسلمانان بر این باورند که این آیات اشاره‌ای مستقیم یا تلویحی به پیامبر اسلام دارند، اما بعدها در نسخه‌های بعدی انجیل تغییر یافته‌اند.
اما محققان مسیحی و زبان‌شناسان عهد جدید این ادعا را نمی‌پذیرند. در تمام نسخه‌های کهن یونانی انجیل یوحنا، واژه Paraklētos آمده که به معنای «تسلی‌دهنده»، «مدافع» یا «شفاعت‌گر» است. و این واژه در سنت مسیحی، ناظر به روح‌القدس است که پس از صعود عیسی، در روز پنطیکاست (اعمال رسولان ۲) بر شاگردان نازل شد
در آیه‌ای دیگر از یوحنا ۱۶:۱۳ آمده:
«اما وقتی او، یعنی روح راستی بیاید، شما را به تمامی حقیقت هدایت خواهد کرد. زیرا از خود سخن نخواهد گفت، بلکه هر آنچه بشنود، خواهد گفت و آینده را به شما اعلام خواهد کرد.»
برخی مفسران مسلمان استدلال می‌کنند که چنین توصیفی – به‌ویژه ویژگی‌هایی چون «هدایت به همه حقیقت»، «سخن گفتن از آنچه می‌شنود»، و «خبر دادن از امور آینده» – با ویژگی‌های پیامبری چون محمد (ص) سازگارتر است تا با روح‌القدس که در مسیحیت بیشتر به‌عنوان یک نیروی روحانی و نه یک فرد تاریخی شناخته می‌شود.
در نهایت، اختلاف در تفسیر این بشارت به تفاوت‌های عمیق الهیاتی میان اسلام و مسیحیت بازمی‌گردد. در مسیحیت، عیسی تجسد نهایی کلام خداست و پس از او، پیامبری نخواهد آمد، در حالی‌که اسلام، مسیح را پیامبری بزرگ و حلقه‌ای از زنجیره انبیا می‌داند که بشارت‌دهنده پیامبر خاتم بوده است.
نظر شما در مورد این نوشته چیست؟