علی ضرغامی
فرقهٔ مورمون‌ها که به‌طور رسمی با عنوان «کلیسای عیسی مسیح قدیسان آخرالزمان» شناخته می‌شود، در سدهٔ نوزدهم میلادی در ایالات متحده آمریکا شکل گرفت و بنیان‌گذار آن مردی به نام جوزف اسمیت بود. اسمیت ادعا کرد که در سال ۱۸۲۰، در حالی که نوجوانی جویای حقیقت بود، رؤیایی دید که در آن خدا پدر و عیسی مسیح بر او ظاهر شدند و به او گفتند هیچ‌یک از کلیساهای موجود بر حق نیستند. چند سال بعد، در سال ۱۸۲۳، او مدعی شد که فرشته‌ای به نام مورونی بر او ظاهر شد و به او از وجود الواحی زرین خبر داد که حاوی سرگذشت اقوام باستانی در قارهٔ آمریکا و انجیل پنهانی‌ای بودند که توسط عیسی مسیح به مردمان این سرزمین تعلیم داده شده بود. جوزف اسمیت ادعا کرد که این الواح را ترجمه کرده و در سال ۱۸۳۰ کتاب مورمون را منتشر کرد؛ کتابی که نزد پیروان این فرقه به عنوان متنی مقدس در کنار کتاب مقدس تلقی می‌شود. در همان سال، کلیسای جدیدی توسط او در ایالت نیویورک تأسیس شد.
مورمون‌ها اعتقاد دارند که کتاب مقدس، شامل عهد عتیق و عهد جدید، کلام الهی است، اما ناقص و تحریف‌شده. بنابراین کتاب مورمون را به‌عنوان کتابی تکمیل‌کننده و تصحیح‌کننده در نظر می‌گیرند. به باور آن‌ها، عیسی مسیح پس از رستاخیز خود به قارهٔ آمریکا آمده و به اقوامی که بازماندهٔ ده‌سبط گمشدهٔ اسرائیل بودند، ظاهر شده و پیام خود را به آنان نیز رسانده است. آنان خود را مسیحی می‌دانند اما دیدگاه‌های آن‌ها دربارهٔ خدا، تثلیث، نجات، و وحی تفاوت‌های عمیقی با الهیات تاریخی مسیحیت دارد.
مورمون‌ها به وجود الهیات تازه‌ای باور دارند که شامل مفاهیمی چون خدایان متعدد، انسان شدن خدا، و خدای شدن انسان‌ها است. آنان معتقدند که خدا زمانی انسان بوده و انسان نیز می‌تواند در آینده به مقام الوهیت برسد. برخلاف آموزهٔ تثلیث سنتی در مسیحیت که خدا را یک ذات در سه شخص می‌داند، مورمون‌ها پدر، پسر، و روح‌القدس را سه شخصیت جداگانه می‌دانند که کاملاً متمایز ولی در هدف متحدند. آنان همچنین به وحی پیوسته اعتقاد دارند؛ بدین معنا که خدا هنوز با انسان سخن می‌گوید و رئیس کلیسا (که او را پیامبر زنده می‌نامند) می‌تواند تعالیم و دستورات تازه‌ای از سوی خدا دریافت کند.
ساختار کلیسای مورمون بسیار سازمان‌یافته و سلسله‌مراتبی است. در رأس آن، رئیس کلیسا یا «پیامبر» قرار دارد که همچون موسی یا پطرس، دارای اقتدار روحانی نهایی است. زیر نظر او شوراهای مختلفی با نام‌هایی چون دوازده رسول، هفتاد پیر، و دیگر مقامات کلیسایی فعالیت دارند. عبادت‌ها در کلیساهای محلی به شکل ساده انجام می‌شود، ولی مورمون‌ها معابد ویژه‌ای دارند که تنها اعضای خاص کلیسا اجازه ورود به آن‌ها را دارند. این معابد برای انجام آیین‌های خاصی مانند «تعمید نیابتی برای مردگان» و «ازدواج ابدی» استفاده می‌شوند.
مورمون‌ها تعمید برای مردگان را بر اساس تفسیری خاص از ۱ قرنتیان ۱۵:۲۹ انجام می‌دهند؛ آن‌ها معتقدند که اعضای زنده می‌توانند به‌جای درگذشتگان تعمید بگیرند تا آنان نیز امکان نجات یابند. ازدواج ابدی نیز یکی دیگر از باورهای خاص آنان است که می‌گوید پیوندهای خانوادگی، اگر در معبد انجام شوند، می‌توانند در ابدیت نیز باقی بمانند. آن‌ها به خانواده به عنوان نهاد مقدسی می‌نگرند و آموزش‌های تربیتی مفصل برای تقویت زندگی خانوادگی دارند.
مورمون‌ها تا سال‌ها چندهمسری را مجاز و حتی مقدس می‌دانستند و بنیان‌گذارشان، جوزف اسمیت، خود چندین همسر داشت. اما در اواخر قرن نوزدهم، برای جلوگیری از برخورد قانونی و اجتماعی، کلیسا به‌طور رسمی از این آموزه فاصله گرفت. با این حال، برخی از شاخه‌های جدایی‌طلب هنوز این سنت را حفظ کرده‌اند. در حوزهٔ نجات، آموزهٔ مورمون‌ها ترکیبی از ایمان، توبه، تعمید، و اعمال نیک است. آن‌ها نجات را نه صرفاً عطیه‌ای رایگان بلکه فرآیندی می‌دانند که شامل تلاش شخص برای اطاعت کامل از دستورات الهی است.
کلیسای مورمون از زمان تأسیس تا امروز رشد قابل توجهی داشته و اکنون میلیون‌ها عضو در سراسر جهان دارد. دفتر مرکزی آن در شهر «سالت‌لیک‌سیتی» ایالت یوتا قرار دارد و این شهر به عنوان پایتخت معنوی مورمون‌ها شناخته می‌شود. فعالیت‌های تبشیری گسترده، استفاده مؤثر از رسانه‌ها، و تأکید بر زندگی خانوادگی و اجتماعی سالم، از عوامل موفقیت این فرقه در جذب پیروان است.
با وجود تمام شباهت‌های سطحی به مسیحیت، بسیاری از کلیساهای تاریخی، آموزه‌های مورمون را غیر مسیحی و بدعت‌آمیز می‌دانند، چرا که آن‌ها آموزه‌های بنیادینی چون تثلیث، کفارهٔ کامل مسیح، و اقتدار نهایی کتاب مقدس را به شیوه‌ای متفاوت تفسیر می‌کنند یا رد می‌نمایند. اگرچه مورمون‌ها تأکید دارند که مسیحی‌اند و عیسی مسیح را نجات‌دهندهٔ خود می‌دانند، اما به خاطر اختلافات عمیق در مسیح‌شناسی و نجات‌شناسی، در الهیات جریان اصلی مسیحیت جای نمی‌گیرند. با این حال، حضور پررنگ اجتماعی، تأکید بر اخلاق خانوادگی، و سازمان‌دهی منظم، این گروه را به یکی از پرنفوذترین فرقه‌های دینی نوین در آمریکا و جهان بدل کرده است.
بیان دیدگاه