دسته: مطالب روزانه

علی ضرغامی

کتاب یونس در میان نوشته‌های انبیا در عهد عتیق جایگاهی یگانه دارد، زیرا برخلاف سایر کتب نبوی که اغلب مجموعه‌ای از خطابه‌ها یا مکاشفات هستند، روایت یونس بیشتر حالت داستانی دارد و تمرکز آن نه بر پیام به قوم اسرائیل بلکه بر ماجرای شخص یونس و برخورد او با مأموریتی الهی است. در نگاه نخست، پرسش اساسی این است که آیا این داستان یک گزارش تاریخی واقعی از زندگی یونس نبی و رسالت او به نینواست، یا بیشتر باید آن را به‌عنوان روایتی نمادین و تمثیلی در نظر گرفت که با استفاده از عناصر تاریخی و جغرافیایی قصد دارد پیام الهیاتی خاصی را منتقل کند؟

(بیشتر…)

علی ضرغامی

شجره‌نامه‌ها در کتاب مقدس، به‌ویژه در کتاب پیدایش، یکی از عناصر بنیادی روایت کتاب مقدس به شمار می‌روند. از همان ابتدای داستان آفرینش، نویسندگان متن مقدس کوشیده‌اند با ذکر نسل‌های متوالی از آدم تا نوح و سپس از نوح تا ابراهیم، پیوستگی تاریخ انسان با طرح الهی را نشان دهند. این شجره‌نامه‌ها نه‌تنها نام افراد را ثبت کرده‌اند، بلکه در بسیاری موارد سن آنان را هنگام تولد فرزند و نیز طول عمر کاملشان ذکر کرده‌اند. نکته‌ای که بلافاصله توجه پژوهشگران را جلب کرده، طول عمر شگفت‌آور شخصیت‌های اولیه است: آدم ۹۳۰ سال، متوشالح ۹۶۹ سال، نوح ۹۵۰ سال و غیره. این اعداد از نگاه تاریخی و زیست‌شناختی به‌وضوح غیرعادی به نظر می‌رسند، اما در بستر ادبی و الهیاتی خود معنای عمیقی دارند.

(بیشتر…)

علی ضرغامی

روایت کتاب مقدس از خوراک دادن پنج هزار نفر با پنج نان و دو ماهی، که در هر چهار انجیل رسمی آمده است، یکی از معجزات برجسته عیسی است و همواره مورد توجه الهیاتی و تاریخی قرار گرفته است. در این رویداد، جمعیتی عظیم از مردم، پیروان و حتی کنجکاوان دور عیسی جمع شده بودند و او با کمترین منابع، آن‌ها را سیر کرد. این معجزه نه تنها نشان‌دهنده قدرت خداوند بر طبیعت و توانایی او برای تأمین نیازهای انسان است، بلکه پیام‌های عمیقی درباره ایمان، مشارکت و شراکت انسان در تحقق نقشه الهی دارد.

(بیشتر…)

علی ضرغامی

انجیل متی تنها منبعی است که از قتل کودکان بیت‌لحم سخن می‌گوید (متی ۲: ۱۶–۱۸). بر اساس این روایت، وقتی هیرودیس شنید که «پادشاهی جدید» از سوی مجوسیان خبر داده شده و ستاره‌ای او را راهنمایی کرده، تصمیم گرفت نوزادان و کودکان بیت‌لحم و نواحی اطراف را که دو ساله و کمتر بودند به قتل برساند تا از تهدید سلطنت خود جلوگیری کند. این بخش از روایت، که به «قتل عام بی‌گناهان» شهرت دارد، همواره یکی از دشوارترین مسائل در پژوهش تاریخی مسیحیت بوده، زیرا در منابع معاصر رومی و یهودی ـ مانند یوسفوس فلافیوس (مورخ یهودی قرن اول میلادی که تاریخ یهود و اعمال هیرودیس را با دقت ثبت کرده) ـ هیچ اشاره‌ای به چنین قتل عامی دیده نمی‌شود. این سکوت تاریخی باعث شده برخی پژوهشگران ماجرا را ساخته و پرداخته‌ی الهیاتی بدانند، در حالی که گروهی دیگر تلاش کرده‌اند دلایل سکوت منابع و امکان وقوع چنین حادثه‌ای را توضیح دهند.

(بیشتر…)

علی ضرغامی

مطالعه تطبیقی کتاب مقدس و متون باستانی نشان می‌دهد که برخی قالب‌های داستانی در فرهنگ‌های مختلف جهان به‌طور همزمان یا متوالی شکل گرفته‌اند. یکی از این قالب‌ها، داستان «کودک تهدیدشده و نجات‌یافته» است که در کتاب مقدس، اساطیر بین‌النهرین، یونان، ایران و حتی مصر باستان دیده می‌شود. تولد موسی در کتاب خروج نمونه‌ای کلاسیک از این قالب است.

(بیشتر…)

علی ضرغامی

مطالعه تطبیقی کتاب مقدس و اساطیر بین‌النهرین، یکی از مهم‌ترین عرصه‌های پژوهش در حوزه تاریخ ادیان و الهیات تطبیقی است. تمدن‌های سومر، اکد، بابل و آشور، میراث عظیمی از اساطیر و متون حماسی به‌جا گذاشته‌اند که به‌وضوح نشان می‌دهد ذهن انسان باستان چگونه به پرسش‌های بنیادین درباره منشأ جهان، سرنوشت بشر، ماهیت خدایان، و معنای مرگ و زندگی پاسخ می‌داده است. در این میان، حماسه گیلگمش جایگاه ویژه‌ای دارد. حماسه گیلگمش یکی از کهن‌ترین متون ادبی بشر است و قدمت آن به هزاره سوم قبل از میلاد بازمی‌گردد، اگرچه نسخه‌های کامل‌تر آن از هزاره دوم قبل از میلاد و به ویژه در بابل و آشور به دست آمده‌اند. متون کشف شده عمدتاً روی لوحه‌های گلی خط میخی نگاشته شده‌اند و قدیمی‌ترین نسخه‌ها در شهرهای باستانی اور، اوروک و نینوا پیدا شده‌اند. این روایت تاریخی و اساطیری، یکی از شاخص‌ترین نمونه‌های ادبیات بین‌النهرین است و در تحلیل‌های تطبیقی با کتاب مقدس، به‌ویژه داستان نوح، اهمیت ویژه‌ای دارد.

(بیشتر…)

علی ضرغامی

مقدمه:
تاریخ باستان مصر همواره در نقطه تلاقی اسطوره، دین و واقعیت تاریخی قرار داشته است. از یک سو، کتیبه‌ها و آثار باستانی این سرزمین تصویری باشکوه از فرعون‌ها و تمدنی مقتدر به‌دست می‌دهند، و از سوی دیگر، متون مقدس یهودی-مسیحی روایتی متفاوت از برخورد مصر با اقوام بیگانه، به‌ویژه بنی‌اسرائیل، ارائه می‌کنند. یکی از پرسش‌های مهم در این میان آن است که چرا فرعون زمان یوسف با گشاده‌رویی از او استقبال کرد و مقام والایی به او سپرد، اما چند نسل بعد، فرعون عصر موسی با خشونت و دشمنی قوم اسرائیل را به بند کشید. همچنین، چرا در کتیبه‌ها و متون مصری نشانی از یوسف و حضور بنی‌اسرائیل یافت نمی‌شود؟ برای پاسخ به این پرسش‌ها باید به سرگذشت قومی توجه کرد که به‌طور موقت بر مصر فرمان راندند و بعدها با نفرت و انزجار از حافظه مصری حذف شدند: هیکسوس‌ها. درک نقش و سرنوشت هیکسوس‌ها نه تنها پرده از سیاست‌های تاریخی مصر نسبت به بیگانگان برمی‌دارد، بلکه توضیح می‌دهد چرا حافظه رسمی مصریان هرگونه اشاره به اسرائیلیان و رهبران آنان را حذف کرد و چگونه این گذشته تلخ، برخورد متفاوت فرعون‌های مصر با یوسف و موسی را رقم زد. این مقاله در پی آن است که با بررسی داده‌های تاریخی و روایات دینی، تصویری جامع و چندلایه از این رخداد ارائه دهد.

(بیشتر…)

علی ضرغامی

ماجرای شکافته شدن دریا یکی از محوری‌ترین وقایع در کتاب مقدس است. در خروج باب ۱۴ آمده است که قوم اسرائیل پس از رهایی از مصر، با تهدید لشکر فرعون مواجه شدند. خداوند به موسی دستور داد دست خود را بر دریا دراز کند؛ دریا شکافته شد و قوم از میان آن عبور کردند. سپس، وقتی مصریان به دنبال آنان رفتند، آب‌ها برگشتند و سپاه فرعون را غرق کردند

(بیشتر…)

علی ضرغامی

یکی از خطرات بزرگ در زندگی ایمانی و کلیسایی این است که ما به دیگران با نگاه انسانی و ظاهری بنگریم و ارزش و توانایی آنان را دست‌کم بگیریم. گاهی رفتار ما سبب می‌شود تا افراد احساس بی‌اهمیتی کنند و استعدادهای الهی که در وجودشان نهاده شده سرکوب گردد. این مسئله نه تنها به خود آن شخص آسیب می‌زند، بلکه کلیسا را نیز از برکات و ثمرات احتمالی محروم می‌سازد. کتاب‌مقدس به‌وضوح به ما نشان می‌دهد که خدا همواره نگاهی فراتر از ظاهر دارد و آنچه را در دل و استعدادهای نهفته است می‌بیند. در این مسیر، تشویق، فرصت دادن و ارزش‌گذاری بر دیگران، نقش حیاتی در شکوفایی زندگی‌ها و گسترش ملکوت خدا دارد.

(بیشتر…)

علی ضرغامی

حادثه کشته شدن عُزّا هنگام لمس کردن تابوت عهد، که در دوم سموئیل باب ۶ و اول تواریخ باب ۱۳ گزارش شده، یکی از تکان‌دهنده‌ترین وقایع عهد عتیق است که مفهوم قدوسیت خدا و خطر بی‌احترامی به حضور او را با شدتی بی‌نظیر به نمایش می‌گذارد. در این واقعه می‌بینیم که حتی نیتی به ظاهر نیکو، وقتی برخلاف فرمان خدا و بدون توجه به قداست او انجام شود، می‌تواند به داوری و مرگ بینجامد. این داستان نه تنها بازتابی از قدوسیت خدا در بستر تاریخی اسرائیل است، بلکه درسی زنده برای پرستش و زندگی ایمانی امروز ما نیز دارد.

(بیشتر…)