وضعیت انسان پس از مرگ تا روز قیامت در الهیات کتاب مقدس

علی ضرغامی

پرسش درباره وضعیت انسان پس از مرگ و پیش از قیامت نهایی، یکی از مباحث مهم و پیچیده در الهیات کتاب‌مقدسی است که به آن «الهیات بین‌الاثنین» (Intermediate State Theology) گفته می‌شود؛ یعنی وضع روح انسان در فاصله میان مرگ و قیامت. کتاب مقدس به‌صورت مستقیم و نظام‌مند این موضوع را شرح نمی‌دهد، اما با بررسی متون مختلف عهد عتیق و جدید، می‌توان تصویری نسبتاً روشن از دیدگاه کتاب‌مقدسی در این زمینه ارائه کرد.

نخست باید توجه داشت که کتاب مقدس مرگ را جدایی روح از بدن معرفی می‌کند (دوم قرنتیان ۵:۸، فیلیپیان ۱:۲۳). پس از مرگ، بدن به خاک بازمی‌گردد اما روح به حیات ادامه می‌دهد. این وضعیت پیش از قیامت، وضعی موقت و ناتمام است، چون بدن هنوز رستاخیز نیافته است.

در مورد ایمانداران، عهد جدید تصریح می‌کند که آنان پس از مرگ، در حضور خدا و مسیح خواهند بود. پولس رسول در فیلیپیان ۱:۲۳ می‌نویسد: «میل دارم بروم و با مسیح باشم، که این بسیار بهتر است.» همچنین در دوم قرنتیان ۵:۸ می‌گوید: «ما اعتماد داریم و خوشحالیم که از بدن غربت کرده و نزد خداوند ساکن باشیم.» این آیات نشان می‌دهد که مؤمنان پس از مرگ، روحاً در وضعی آگاهانه و پر از آرامش، در حضور خدا به سر می‌برند، هرچند بدنشان هنوز خاکی و نجات نهایی‌شان (یعنی رستاخیز بدن و ورود به آفرینش جدید) هنوز به‌طور کامل تحقق نیافته است.

در داستان مرد فقیر و مرد ثروتمند (لوقا ۱۶:۱۹–۳۱)، عیسی تصویری از وضعیت پس از مرگ ارائه می‌دهد. در این روایت، مرد فقیر (لازاروس) پس از مرگ به «آغوش ابراهیم» منتقل می‌شود، که نمادی از آرامش و پذیرش در نزد خداست، در حالی که مرد ثروتمند در عذاب است و خواهان تسکین می‌باشد. این داستان نشان می‌دهد که پس از مرگ، نوعی جدایی میان عادل و شریر وجود دارد، و وضعیت روح انسان وابسته به پاسخ او به خدا در طول زندگی‌اش است.

در مورد غیرایمانداران یا شریران، عهد جدید اشاره می‌کند که آنان در «هاویه» (Hades) یا «مکان انتظار داوری» به سر می‌برند، که وضعیتی آگاهانه و دردناک از جدایی از حضور خداوند است. در همان روایت لوقا ۱۶، مرد ثروتمند در «هاویه» رنج می‌کشد و از عطش، عذاب، و فاصله از آرامش شکایت دارد. با این‌حال، او هنوز داوری نهایی را ندیده است؛ چرا که داوری کامل در روز قیامت خواهد بود (ر.ک. مکاشفه ۲۰:۱۱–۱۵).

پس از قیامت عمومی، که در بازگشت دوم مسیح رخ می‌دهد، همه مردگان – چه ایماندار و چه غیرایماندار – برخواهند خاست (یوحنا ۵:۲۸–۲۹) و در برابر تخت داوری خدا حاضر خواهند شد. در این زمان، بدن‌های ایمانداران به شکلی جلال‌یافته رستاخیز می‌یابند و با روح خود متحد می‌شوند تا در آسمان و زمین جدید تا ابد با خدا باشند (اول قرنتیان ۱۵، مکاشفه ۲۱). در مقابل، غیرایمانداران نیز رستاخیز خواهند یافت، اما به داوری محکوم می‌شوند و از حضور خداوند جدا خواهند ماند (متی ۲۵:۴۶ – «و اینان به عذاب جاودان و آن پارسایان به حیات جاودان خواهند رفت»).

در نتیجه، الهیات کتاب‌مقدسی انسان را دارای روحی جاودان می‌بیند که نه با مرگ پایان می‌یابد و نه در انتظار قیامت بی‌هویت می‌ماند. روح در حالتی موقت اما آگاهانه زندگی می‌کند تا روزی که نقشه نجات خدا به‌کمال برسد